By Suleman Chitera
Pamene anthu ndi magulu osiyanasiyana akupitiriza kupereka maganizo awo pa zolankhula za mtsogoleri wa dziko pa kutsegulidwa kwa Nyumba ya Malamulo, bungwe la Makanjira Development Foundation (MDF) lawonjezera mawu ake lofuna kuwonekera poyera ndi kuyankha momveka bwino pa ntchito yomanga mseu wa Makanjira yomwe yakhala ikuchedwa kwa nthawi yayitali.
Bungweli lati a Malawi, makamaka anthu a ku Makanjira, akuyenera kumva kufotokozedwa kwathunthu kuchokera kwa mtsogoleri wakale Peter Mutharika pa momwe ntchito ya mseuwu ilili, popeza kwa zaka zambiri yakhala ikutchulidwa ngati imodzi mwa ntchito zofunika za chitukuko.
Polankhula poyankhulana, mkulu wa MDF, Osman Kennedy, wati utsogoleri uyenera kupitirira mawu okhaokha koma upereke tsatanetsatane wa ndondomeko yogwirira ntchito, nthawi yoyambira ndi yomaliza, komanso zomwe zachitika mpaka pano.
“Sitikuufuna malonjezo. Tikufuna mapulani omveka bwino—kodi kumanga mseu kuyamba liti, kutha liti, ndipo n’chiyani chachitika mpaka pano?” watero Kennedy.
Mafunso pa Ndalama
Chimodzi mwa zinthu zomwe bungweli likudandaula nacho ndi nkhani ya ndalama. Kennedy wati ntchito ya mseuwu inanenedwa kuti idzathandizidwa ndi ndalama zochokera kwa abwenzi osiyanasiyana monga dziko la Kuwait, World Bank, komanso United Arab Emirates (UAE).
Komabe, malinga ndi MDF, palibe kuwonekera poyera kokwanira pankhani ya:
- Ndalama zonse zomwe zinaperekedwa ndi abwenziwo
- Kuchuluka kwa ndalama zomwe zagwiritsidwa ntchito kale
- Magawo a ntchito omwe ndalama zathandiza
- Ngati mapangano ndi njira zogulira ntchito zinamalizidwa
“A Malawi akuyenera kudziwa kuchuluka kwa ndalama zomwe zinalandiridwa ndi momwe zinagwiritsidwira ntchito. Kuwonekera poyera n’kofunika kwambiri pa ntchito za boma,” anatsindika Kennedy.
Chitukuko Chikuchedwa
Kwa anthu a ku Makanjira, mseuwu si nkhani ya ndale yokha, koma ndi moyo wawo wa tsiku ndi tsiku. Mseuwu, womwe akuti uli m’malo oyipa komanso wovuta kuyendamo makamaka pa nthawi ya mvula, ukupitiriza kusokoneza malonda, kupeza chithandizo cha chipatala, maphunziro komanso mwayi wa malonda.
Kennedy wati mavuto a mseuwu akukhudza kwambiri chitukuko cha m’deralo:
- Alimi akuvutika kutenga zokolola zawo kupita nazo ku misika
- Ndalama zoyendera zikukwera
- Thandizo la mwadzidzidzi likuchedwa kufika
- Otsogolera mabizinesi akulephera kuyika ndalama m’deralo
“Mseu uli m’malo oyipa ndipo ukusokoneza miyoyo ya anthu komanso chitukuko cha ku Makanjira. Popanda mseu wabwino, chitukuko chimakhala chovuta,” watero.
Kuyitanitsa Boma Kuchita
Bungweli latsimikiza kuti likuyembekezera kuti boma la tsopanoli lipereke patsogolo ntchitoyi ndi kuitsiriza mu nthawi yoyenera. MDF yati ntchito za chitukuko ziyenera kuwonekera m’zochita, osangokhala malonjezo okhaokha.
Pamene zokambirana za utsogoleri wabwino, kuyang’anira bwino ndalama za boma ndi chitukuko zikupitiriza m’dziko lino, mseu wa Makanjira ukhala chitsanzo cha momwe boma lingasonyezere kuwonekera poyera ndi kuchita zomwe linalonjeza.
Kwa anthu a ku Makanjira, funso silinanso lakuti mseuwu ndi wofunika ayi—koma lakuti kodi atsogoleri adzachitadi zomwe analonjeza.
