Categories: Local

Kukwera kwa Traffic Fines Kukulitsa Mkwiyo wa Anthu—Kodi DPP Ikuyamba Kutaya Chidaliro cha Nzika?

Listen to this article

Mtolankhani wathu

LILONGWE — Mkangano wokhudza kukwera kwa ndalama za ma traffic fines, zilolezo za oyendetsa magalimoto ndi njinga zamoto, komanso mavuto omwe akukumana nawo anthu ogwira ntchito mu transport business wayamba kukhala nkhani yomwe ikukhudza kwambiri malingaliro a nzika pa boma la Democratic Progressive Party (DPP).

Madandaulo akuchokera makamaka kwa anthu omwe amadalira njinga zamoto, minibuses ndi magalimoto ang’onoang’ono kuti azipeza ndalama za tsiku ndi tsiku. Ena akuti kukwera kwa ndalama komanso kukhwimitsa malamulo a pa misewu kwapangitsa kuti ntchito yawo ikhale yovuta komanso yokwera mtengo.

Nkhaniyi yabwera pambuyo poti boma lasintha malamulo a pa misewu mu 2026, zomwe zakweza kwambiri zilango za zolakwa zina. Malinga ndi malamulo atsopano, munthu amene amayendetsa galimoto popanda driving licence kapena professional driving permit akhoza kulipitsidwa K200,000, kuchokera pa K10,000. Chilango cha munthu amene alephera kuyimitsa galimoto kapena kutsatira malangizo a traffic officer nachonso chakwera kufika pa K100,000.

Ngakhale kuti cholinga cha kukhwimitsa malamulo chingakhale kulimbikitsa chitetezo cha anthu pa misewu, ena akuti mtengo wa zilangozi ndi wokwera kwambiri kwa munthu wamba, makamaka pa nthawi yomwe ndalama zopezera moyo zikuvuta.

Transport business ikukumana ndi vuto

Kwa anthu ambiri omwe amapeza ndalama kudzera mu transport business, nkhaniyi si ya traffic fine yokha.

Eni njinga zamoto ndi oyendetsa magalimoto akuyenera kuonetsetsa kuti ali ndi ziphaso ndi zikalata zofunikira, ndipo anthu ena akuti ndalama zonse zikaphatikizidwa zimakhala katundu waukulu kwa munthu amene amapeza ndalama pang’ono tsiku lililonse.

Izi zikhoza kukhudzanso anthu amene amagwiritsa ntchito transport. Ngati mtengo woyendetsa bizinesi ukukwera, eni transport angakakamizike kukweza mtengo wa ulendo kuti athe kupitiriza bizinesi yawo.

Zotsatira zake zingakhale kuti munthu wamba azilipira zambiri kuti ayende, pomwe woyendetsa naye akupitiriza kulimbana kuti bizinesi yake isagwe.

Njinga zamoto zili pakati pa mkangano

Kulandidwa kwa njinga zamoto chifukwa chosakwaniritsa zofunikira za malamulo ndi nkhani yomwe ikuyambitsa madandaulo pakati pa ena mwa oyendetsa.

Kwa anthu ena, njinga yamoto si chinthu chongoyendera basi koma ndi njira yopezera ndalama za banja.

Choncho, njinga yamoto ikalandidwa kapena munthu akalephera kukwaniritsa zofunikira chifukwa cha ndalama, moyo wa banja lake ukhoza kukhudzidwa mwachindunji.

Ndipo apa ndi pamene mkwiyo wa anthu ukuyamba kulumikizidwa ndi ndale.

“Izi ndi zomwe munavotera?”

Ena mwa anthu omwe akudzudzula boma akugwiritsa ntchito mawu akuti:

“Boma ndi la DPP. Izi ndi zomwe munavotera pa 25 September, choncho mumve kuwawa kwake.”

Mawu amenewa akuyamba kukhala gawo la mkangano wa ndale pakati pa anthu, makamaka pamene nzika zikuyang’ana mmene mfundo za boma zikukhudzira moyo wawo wa tsiku ndi tsiku.

Kwa otsutsa boma, kukwera kwa ma traffic fines, mavuto a transport, komanso ndalama zina zomwe nzika zikuyenera kulipira ndi zinthu zomwe angagwiritse ntchito kufunsa ngati boma likukwaniritsa zomwe anthu ankayembekezera.

Komabe, nkofunika kusiyanitsa pakati pa mfundo zomwe zakhazikitsidwa ndi boma, malamulo omwe akugwiritsidwa ntchito ndi mabungwe a boma, komanso malingaliro a anthu pa zotsatira za malamulowo.

DPP palokha imati pa ndondomeko zake imayang’ana pa rule of law, public service performance, transport infrastructure ndi human capital development.

School fees nawonso akukhudza mabanja

Nkhani ya ndalama za maphunziro nayo ikuphatikizidwa pa madandaulo a anthu.

Komabe, pa nkhaniyi pali kusiyana kofunika. Ministry of Education imati public secondary schools zili ndi Free Secondary Education, ndipo mu January 2026 boma linachotsa School Development Fund komanso examination-related fees m’masukulu aboma. Komabe, boarding fees ndi ndalama zina za open secondary schools sizinathetsedwe.

Choncho, madandaulo okhudza “school fees” akuyenera kufotokozedwa bwino kuti owerenga adziwe ngati akukhudza boarding, open secondary schools, private schools kapena ndalama zina zomwe makolo akuyenera kulipira.

Kodi izi zingawononge mbiri ya DPP?

Funso lalikulu lomwe likubwera ndi lakuti: Kodi mavuto amenewa angayambe kuwononga mbiri ya DPP pakati pa anthu?

Mu ndale, anthu nthawi zambiri amayesa boma pogwiritsa ntchito zomwe akukumana nazo pa moyo wawo wa tsiku ndi tsiku.

Ngati munthu akuona kuti transport ikukhala yokwera, bizinesi yake ya njinga yamoto ikulephera, traffic fines zikukhala zolemetsa, ndipo ndalama zina zikuchuluka, akhoza kuyamba kuwona kuti boma likumupangitsa moyo kukhala wovuta.

Izi ndi zomwe otsutsa boma angagwiritse ntchito pomanga uthenga wakuti:

“Munavota kuti zinthu zisinthe, koma tsopano mukumva zotsatira za zomwe munasankha.”

Komabe, boma likhoza kuyankha madandaulowa pofotokoza chifukwa chomwe malamulowa akhazikitsidwira, kuonetsetsa kuti apolisi akuwagwiritsa ntchito mwachilungamo komanso kufufuza ngati zilango zina zikugwirizana ndi momwe nzika zilili pa zachuma.

Chifukwa chake, vuto lomwe DPP ikukumana nalo si malamulo okha, koma mmene anthu akumvera zotsatira za malamulowo pa moyo wawo.

Ngati madandaulo akupitiriza kukwera ndipo anthu akumva kuti sakumvedwa, nkhani ya traffic fines, transport ndi ndalama za ntchito zofunika ikhoza kusanduka nkhani yayikulu ya ndale yomwe ingakhudze chidaliro cha anthu pa DPP.

Pakadali pano, anthu akufuna chinthu chimodzi: malamulo azitsatiridwa, koma moyo wa munthu wamba usakhale wosatheka chifukwa cha malamulo amenewo.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

You May Also Like